مصاحبه با مدیر عامل شرکت شماران سیستم جناب آقای فرهاد الیشایی
به نقل از مجله حسابدار (ماهنامه انجمن حسابداران خبره ایران)
ERP در ایران: بروز رسانی
سوال: از ERP تعاریف زیادی شده است بنظر شما کدامیک تعریف مناسبتری است؟
ابتدا
تلاش میشود که یک تعریف نظری از ERP بیان گردد و سپس آن را با مثالهایی
از فضای تئوریک خارج کرده و به مفاهیم قابل لمس تبدیل خواهم کرد:
Enterprise
Resources Planning که اختصارا ERP نامیده میشود به معنی زیرساخت و بستری
مبتنی بر فناوری اطلاعات است که سبب میگردد تا فرآیندهای سازمان
با ســرعت و به صورت خودکار هدایت شوند و کنترل منابع سازمان را توسط یک
سیستم یکپارچه و فرآیندی در اختیار مــدیران قرار دهند تا آنها را قادر به
برنامهریزی جامع و استراتژیک سازمان خود نمایند.
اما
عبارات فوق وجه تئوریک قضیه است و تاکنون در مباحث تئوریک، مقالات و
سخنرانیهای بسیاری مطرح شده است که اکثرا شباهتهای زیادی به هم
داشتهاند. حال آنکه تاکنون در مورد مصادیق آن کمتر صحبت شده است.
شاید
بتوان چکیده و تفاوت ERP را با سیستمهای اطلاعات مدیریت که بهMIS
مشهورند در فرآیندگرا بودن ERP دانست. سیستمهای اطلاعات مدیریتMIS
ابزارهایی هستند که در اختیار کاربران و مدیران قرار میگیرند. در صورتیکه
انتخاب ERP در یک سازمان یعنی انتخاب یک راهبرد و نگاه به ERP استراتژیک
است. در واقع هنگامی که یک سازمان از راهکار ERP استفاده میکند، به طور
کامل به این راهکار وابسته میشود و اگر روزی در یک کارخانه صنعتی بزرگ که
از این راهکارها استفاده میکند ERP را حذف کنیم آن سازمان نه میتواند
تولید کند نه جابجایی انبار انجام دهد نه پرداختی صورت دهد و در یک کلام
یعنی تعطیلی کامل. ERP در سازمانها به عنوان بستر انجام هر فعالیت و گردش
کار مطرح میشود، بنابراین حذف بستر خطرناک خواهد بود. دگردیسی تبدیل
سازمانهای دارای سیستمهای اطلاعاتی مدیریت به ERP منجر به پیدایش سازمان
بدون کاغذ میشود. در اینجا هدف از حذف کاغذ، حذف هزینه آن نیست بلکه به
دلیل حذف کاغذ سرعت گردش اطاعات، بارها و بارها افزایش مییابد. این یکی از
کارکردهای اصلی ERP است.
از
طرف دیگر کنترلهای داخلی هوشمند میشوند. بسیاری از فرآیندها مانند چرخه
دریافت سفارش از مشتری، صدور پیش فاکتور برای مشتری، دستور ساخت سفارش
مشتری به تولید، دستور تحویل کالا به مشتری، صدور فاکتور فروش و دریافت
مبالغ فروش و تمام تاییدها و تصویبهای مرتبط با این فرمها از قبل به صورت
یک گردش کار (Work Flow) در ERP تعریف میشود و اطلاعات در همین مسیر به
سرعت حرکت میکند. بدیهی است که کنترلهای لازم و مورد نیاز مدیریت نیز در
همین فرآیندها انجام میگردد. عملکرد این گونه فرآیندها برای یک سازمان،
خودکار سازی را به ارمغان میآورند.
سوال: وضعیت ERP را در شرایط فعلی ایران چگونه میبینید؟
در
دو سال اخیر اتفاقات نادری روی داده که برای همه دست اندرکاران میتواند
جالب توجه باشد. اول آنکه به دلیل پایین بودن قیمت دلار نسبت به ارزش واقعی
ریال، شرکتهای خارجی عرضه کننده ERP به فکر افتادند که با کاهش اندک قیمت
میتوانند بازار بزرگی در ایران پیدا کنند و عملا در دو سال اخیر
قراردادهای چندی توسط نمایندگان عرضه کنندگان اصلی ERP مانندSAP و ORACLE و
Sage با مشتریان ایرانی منعقد گردید. این روند رو به رشد تهدیدی جدی برای
عرضه کنندگان ایرانی حداقل در سطح سازمانهای متوسط بود. در ماههای اخیر
با جهش قیمت دلار به حداقل سه تا سه و نیم برابر نسبت به ریال، و با وجود
فشار فزاینده تحریمها اوضاع کاملا متفاوت شده است. امروز هزینه ورود و
پیادهسازی ERP های خارجی برای بسیاری از شرکتهای استفاده کننده ایرانی
سنگین است. به طور نمونه در هفتههای گذشته شرکت ما دو قرارداد با شرکتهای
ایرانی منعقد کرده که از ERP های خارجی استفاده میکردند که به دلیل سنگین
بودن هزینه پشتیبانی و مشکلات عدیده در اعزام کارشناس از خارج به ایران،
مدیران آنها تصمیم به تغییر نرمافزار گرفتند. به روشنی میتوان گفت که
فضای فعلی بازار ایران فرصتی در اختیار شرکتهای ایرانی قرارداده تا توان
داخلی را تقویت کرده و به لحاظ کیفی خود را به سطح ERP های خارجی نزدیک
کنند. بیان این نکته نیز ضروری است که این فرصت امروز در اختیار ما است و
ممکن است فردا نباشد و در هر صورت زمان اندک است.
سوال: روند رشد ERP در جهان و رابطهی آن با BPMS (راهحلهای مدیریت فرآیند کسب وکار) و ابزارهای نوین تولید نرمافزار چیست؟
با
گذشت زمان و توسعه دانشهای مرتبط با برنامهریزی منابع سازمان که بنامERP
شناخته میشوند فعالین بیشتری در حوزه تولید و پیادهسازی ERP وارد
شدهاند. حضور این فعالین سبب پیدایش ابزارها و تکنیکهای جدیدی شده است.
یکی از ابزارهایی که در ERP کاربرد فراوان دارد و میتوان گفت که به عنوان
یک زیر ساخت مورد استفاده قرار میگیرد نرمافزار مدیریت فرآیندهای کسب و
کار(BPMS) است. این نرمافزار ابزاری است که میتوان آن را اولین فاز از
تولید ERP دانست، اگر چه همه سازمانهای تولید کنندهERP الزاما از
تولیدBPMS شروع نمیکنند و برخی دیگر ترجیح میدهند که فرآیندهای کسب و
کار را بازشناسی کنند و سپس به صورت سمبلیک این فرآیندها را ترسیم کرده و
سپس وارد موضوعBPMS شوند. به روشنی میتوان گفت که اولینERP های تولید
شده فاقدBPMS های هوشمند و انعطاف پذیر بودند و تولید کنندگان این نوع
نرمافزارها به دلیل محدودیت ابزارهای بکار رفته، به ناچار مشتریان خود را
محدود میکردند. ولی امروزه با توسعه این گونه ابزارها میتوان انعطاف
بیشتری را در نرمافزارهای فوق مشاهده کرد که قادرند بالنسبه تمام
فرآیندهای یک سازمان بزرگ را مدیریت کرده و فعالیتهای سازمانی را به
بهترین نحو در سازمان به گردش در آورند.
سوال: نفوذ ERP های خارجی تا چه حد نرمافزارهای حسابدای و مدیریتی ایران را تهدید میکند؟
سالهاست
که از حضور نرمافزارهای خارجی در ایران میگذرد که سابقه آن از ابتدای
دهه هشتاد شروع میشود. عموم این تجربیات نیز در ابتدای امر تجربیات مثبتی
نبوده و به همین دلیل تصویر نامناسبی از خود در اذهان عمومی بجا گذاشتند.
گاها این تصویر نامناسب که ریشه در عدم آمادگی سازمانهای ایرانی برای جذب
این راهکارها داشته توسط فعالین تولید نرمافزارهای جزیرهای بزرگنمایی شده
تا محصولات خود را بهتر نشان دهند. واضح است که اگر این راهکارها مناسب
نبودند به طریق اولی نمیتوانستهاند در سازمانهای بزرگ دنیا مورد استفاده
قرار گیرند و به عنوان بهترین راه حل برای کاهش هزینه شناخته شوند. البته
دلایل دیگری برای عدم موفقیت راهکارهای جامع برنامهریزی منابع سازمان وجود
دارد که عبارتند از:
- ساده انگاری در مورد اینکه این راهکارها بدون حمایت و پرداخت هر گونه بهایی قابل استفاده خواهد بود.
- عدم انطباق فرآیندها با شرایط داخلی
- عدم وجود دانش مناسب در زمینه پیادهسازی
- مقاومت طبیعی کارکنان در مقابل این همه تغییرات
- عدم پذیرش مدیران در خصوص ایجاد تغییرات گسترده در سازمان
- و ...
که
نتیجه همه موارد فوق را میتوان تحت نام عدم آمادگی سازمان در پذیرش ERP
دانست. با وجود تمام مشکلات فوق، نیاز بازار به استفاده از این راهکارها و
تفاوت قابل ملاحظه بین ERP خارجی و داخلی سبب شد تا ERP های خارجی جای خود
را در بازار ایران پیدا کنند. بدیهی است که از یک منظر حضور ERP خارجی یک
تهدید برای نرمافزارهای ایرانی محسوب میشود ولی اگر نیک بنگریم حضور آنان
میتواند فرصتی باشد تا شرکتهای ایرانی فعال در این حوزه با الگو برداری،
مهندسی مجدد و استفاده از تجربیات آنان خود را به روز کنند. حضور ERP
خارجی به منزله ورود دانش مرتبط با آن در کشور است. هم اکنون شاهدیم که
شرکتهای بیشتری در پی پیادهسازی و استقرار نرمافزارهای برنامهریزی
منابع سازمان در ایران هستند و این نکتهای است که نباید فراموش کرد که
دانش فوق به راحتی در جامعه وارد شده و مورد استفاده قرار میگیرد.
نرمافزارهای حسابداری و مدیریتی که در ایران تهیه و تولید میشود
نمیتواند رقیب جدی ERP های خارجی باشد. برای رقابت با این نوع نرمافزارها
لازم است که ERP داخلی با همان سبک و سیاق تهیه و تولید شوند. البته اگر
از آخرین دستاوردهای تکنولوژیک و نرمافزارهای نیمه آماده استفاده گردد حتی
میتوانند از ERP هایی که در 5 و یا 10 سال پیش در این زمینه تولید شده
پیشی بگیرند. هر چه این راه حلها در بازار بسط و توسعه یابد قطعا جای
نرمافزارهای وظیفهای و جزیرهای را تنگتر خواهد کرد.
البته
این نکته ناگفته نماند که تغییر و تحولات اخیر که در بازار ارز رخداده و
ارزش برابری ریال با دلار را به یک سوم تبدیل کرده فرصت دیگری برای
شرکتهای ایرانی بوجود آمده است. در پی این تحولات مشتریان ایرانی بیشتری
به سمت شرکتهای ارایه کننده ERP ایرانی و حتی همان نرمافزارهای جزیرهای
سوق مییابند.
سوال: اگر ERP های دنیا را در چند ردهی تکاملی طبقه بندی کنیم ERP های ما در کدام رده از تکامل قرار میگیرند؟
بدلیل
تجربیات گستردهای که ERP های خارجی داشتهاند تکامل آنها در حوزههای
مختلف مشهود است. آنها تواتستهاند به خوبی بسیاری از صنایع و صنوف را پوشش
دهند و اکنون به دلیل رقابت گسترده برای ارایه راهکار جامع به سازمانهای
بزرگ، بسیاری از فعالین به فکر توسعه این راهکارها برای ارایه به
سازمانهای متوسط و کوچک افتادهاند و اکنون رقابت در این بخش از بازار
بیشتر به چشم میخورد. به دلیل عدم عمق یافتگی ERP های ایرانی میتوان گفت
که این نرمافزارها بیشتر در حوزههای عمومی که خواهان و مشتریان بیشتری
دارد فعالیت میکنند و هنوز فرصت پرداختن به موضوعات خاص در یک صنعت را
بدست نیاوردهاند که اگر در شرایط فعلی این کار را انجام دهند به معنی این
است که کمتر به نیازهای عمومی پرداختهاند و نرمافزارهای خود را به سمت
سفارشی سازی هدایت کردهاند.
سوال:
با توجه به مشکلات شدید صنایع کشور در تامین منابع مالی، راه حل های ERP
چقدر میتواند موجب گردش سریع نقد شوندگی و کاهش داراییهای در گردش و
جلوگیری از اتلاف در بنگاهها شود؟
شاید
یکی از اهداف اصلی در استفاده از راه حلهای برنامهریزی منابع سازمان،
وجود رقابت فشرده، افزایش مشکلات، کاهش نقدینگی و جلوگیری از اتلافها در
بنگاهها است.
هر
چه این قبیل مشکلات بیشتر شوند نیاز سازمان و بنگاهها به استفاده از
راهکارهای فوق بیشتر میشود به شرط آنکه این بنگاهها قادر به تامین
نقدینگی برای خرید نرمافزار و پیادهسازی آن باشند. من هنوز فکر میکنم که
عدم آشنایی برخی از مدیران با این راهکارها سبب شده که آن را تجملی دانسته
و خرید آن را از سر تفاخر و چشم و هم چشمی بدانند. اولین کاری که باید
صورت گیرد زدودن تصاویر غلطی است که از ERP در ذهن برخی از مدیران شکل
گرفته و موجب شده تا ترس از عدم کارآمد بودن و هدر دادن بودجه دافعه
گستردهای را بوجود آورد. انجام این مهم بر عهده کسی نیست به غیر از فعالین
این حوزه که به همراهی مدیران ارشد سازمانهای دولتی میتوانند این تصویر
را از ذهن مدیران بزدایند.
با
توجه به توضیحات فوق، پاسخ در سوال شما وجود دارد. ERP ها می آیند تا
مشکلات نهفته در سوال را کاهش دهند که البته بزرگترین چالش آنها، تامین
منابع مالی برای خرید و پیادهسازی ERP است. بدیهی است شرکتی که از پرداخت
و تامین حقوق ماهانه عاجزاست نمیتواند به سراغ ERP برود.
سوال: آیا ERP های نسخهی باز یا بدون مجوز میتوانند بخشی از بازار ایران را بدست آورند؟
به
تدریج شاهد هستیم که بعضی از شرکتهای فناوری اطلاعات برای پاسخگویی به
نیازهای بنگاهها، به سوی ERP های متن باز یا Open Source روی آوردهاند.
این کار دو علت دارد: اول عدم امکان تولید ERP توسط این گونه شرکتها به
دلیل هزینه گزاف تولید و نگهداری آنها، دوم به دلیل گرانی نرمافزارهای
خارجی که برخی مشتریان توان تهیه آن را ندارند. بنابراین به دست آوردن
مشتریان با استفاده از راهکار ERP متن باز، راه حل سوم است که قطعا میتوان
انتظار داشت که به همان صورت که بسیاری از نرمافزارهای قفل شکسته خارجی و
حتی ایرانی در بازار وجود دارد و خرید و فروش میشود، این نوع نرمافزارها
هم بخشی از بازار را به خود اختصاص دهند. خرید و فروش نرمافزارهای قفل
شکسته به دلیل عدم توجه جدی به موضوع کپی رایت یا صیانت از حقوق
پدیدآورندگان نرمافزار توسط مدیران نظام است و پروژه تدوین و تصویب صیانت
از حقوق پدیدآورندگان نرمافزار هنوز در مرحله تدوین اولیه است. البته ذکر
این نکته در اینجا لازم است که نرمافزارهای متن باز به طور کلی میتوانند
بخشی از نیازها را برآورده کنند اما در سطح کارهای بزرگ نمیتوانند همپای
مشتریان طی طریق کرده و دقیقا در جاهای حساس قادر به پاسخگویی به مشتریان
نیستند اصطلاحا نرمافزار به بن بست میرسد و آنجاست که برای انجام یک
تغییر کوچک یا انجام یک خواسته جدید مشکلات شروع میشود که معمولا یکی از
سه راه حل زیر انتخاب میشود:
1- کنار گذاشتن نرمافزار و چشم پوشی از هزینه پرداخت شده برای آن نرمافزار و جایگزینی آن با یک محصول دیگر
2- پرداخت هزینههای سنگین برای انجام تغییرات به تولید کننده که بعضی از اوقات هزینههای پرداخت نشده قبلی را نیز تلافی میکند
3- صرف نظر کردن از تغییرات و ادامه کار
سوال: آیا ERP های ایرانی میتوانند محیط تولید را از محیط پیادهسازی جدا سازند؟
اگر
منظورتان اینست که امکان تطبیق سازی نرمافزار در محیط مشتری وجود داشته
باشد قطعا این موضوع در ذاتERP نهفته است و اگر ERP نتواند در محیط مشتری
توسعه یافته و با نیازهای او انطباق یابد و علاوه بر آن مشتری نتواند
متناسب با نیازهای خود فرآیندهایش را تعریف کند بنابراین صحبت از ERP گزافه
خواهد بود. تطبیق سازی و پیادهسازی نرمافزار ERP توسط کاربران و یا اجرا
کنندگان (Implementor) یکی از پایهایترین امکانات نرمافزارهای ERP است.
ولی در صورتیکه منظورتان اینست که شرکتهای تولید کننده ERP
یعنیDevelopers از اجراکنندگان یعنی Implementor به لحاظ شخصیت حقوقی
تفکیک گردند موضوع دیگری است که باید ابتدا به پیشینه آن پرداخت و سپس
وضعیت فعلی و آتی آن را مورد بررسی قرارداد.
با
توجه به عدم توسعه یافتگی ERP های ایرانی و به طریق اولی پایین بودن سطح
فروش این گونه نرمافزارها، بدیهی است که نمیتوان انتظار داشت که شرکتهای
اجرا کننده و پیاده ساز ERP که تخصصشان صرفا پیادهسازی ERP است بطور کامل
شکل گرفته و بتوانند به عنوان یک شرکت مستقل خود را در حوزه فناوری
اطلاعات عرضه نمایند. ماهیت این گونه شرکتها بررسی نیازهای مشتریان و
انطباق آنها با امکانات ERP های موجود در بازار است. به همین دلیل هنوز تا
چندسال آینده باید انتظار داشت که شرکتهای تولید کننده ERP خودشان به
پیادهسازی نرمافزارهای تولیدشده بپردازند. ولی تفکیک شخصیت تولید کننده و
پیاده ساز امری ضروری است و به هر صورت انجام خواهد شد.
سوال: ERP های ایرانی چگونه میتوانند به روش های ایران را با کیفیت مطلوب جذب کنند؟
علی
الاصول ERP های ایرانی مهمترین مزیتی که نسبت به رقبای خارجی خود دارند
این است که با تجربیات داخلی آشنایی بیشتری داشته و قادر به درک
پیچیدگیهای فرآیندهای کسب و کار و تجربیات بهینه یا "بِه روش"ها به سبک
ایرانی هستند و میتوانند این پیچیدگیها را که بعضی از آنان فقط در ایران
رخ میدهد در نرمافزار لحاظ کنند. بنابراین پتانسیل شرکتهای
فن آوری اطلاعات در این زمینه از شرکتهای خارجی بیشتر است اما این موضوع
برمیگردد به این که آیا شرکتهای ایرانی می خواهند از این فرصت که ناشی از
عدم جامعیت ERP های خارجی در مورد فرآیندهای اختصاصی مشتریان ایرانی است
استفاده کنند و یا نه. از نظر من این فرصتی است که نباید از آن به سادگی
گذشت. میتوان به چند مثال در این زمینه اشاره کرد که بعضی از ERP خارجی
اصلا به آنها نپرداختهاند یا برای تطبیق سازی با مشکلات جدی مواجهاند یا
برای پیادهسازی به بن بست میرسند به طور مثال:
-
پیچیدگیهای سیستم محاسبه و پرداخت حقوق و مزایای ماهانه که تقریبا همه
ERP های خارجی فاقد این پیچیدگیها هستند و نمیتوانند از پس آن برآیند.
- پرداخت چک مدتدار که در کشورهای دیگر رواج ندارد.
- خرج کردن چک مشتری به مشتری دیگر که یکی از فرآیندهای عادی در کسب و کار شرکتهای ایرانی است.
- فرآیندهای اختصاصی هر یک از مشتریان نیز یکی از مشکلات دیگر ERP های خارجی است.
بنابه
دلایل فوق از نظر من شرکتهای ایرانی تولید کننده ERP توانایی بیشتری در
درک "به روشها" یا تجربیات برتر که بیشتر جنبه بومی دارد هستند اما این
نکته نیز غیر قابل انکار است که ERP های خارجی به دلیل تعدد تجربیات بدست
آورده که ناشی از پیادهسازی آن در سازمانهای مختلف است به تجربیات برتر
یا "به روشهای" بیشتری دست یافته و در نرمافزار های خود بکار بردهاند.
سوال: برای جذب ERP در شرکتهای ایرانی چگونه میتوان شرکتهای ایرانی را تشویق کرد و با ERP آشتی داد؟
میتوان
دوره ظهور ERP در ایران را که از ابتدای سالهای 80 شروع میشود و الان
حدود 10 سال از آن میگذرد بنام "دوره قبل از ERP" نامگذاری کرد هر چند
تاکنون چند ERP در ایران راه اندازی شده ولی این تعداد آنقدر اندک است که
میتوان از آن صرف نظر کرد. بنابراین گزافه نخواهد بود که آن را دوره قبل
از ERP بنامیم. این دوره را نیز میتوان به سه دوره کوچکتر تقسیم کرد. دوره
اول که ظهور ERP است و بیشتر از آنکه مفهوم ERP در ایران مطرح شود نام آن
به عنوان یک داروی شفابخش و حلال همه مشکلات مطرح شد تا جایی که شرکتهای
که هیچ برداشت درستی از آن نداشتند خواهان آن بودند تا این آب حیات را بدست
آورند بدون آنکه بپندارند که آیا سازمان آنها آمادگی پذیرش آن را دارد و
یا نه و حتی مهمتر از آن، گاهی اوقات چنان شیفته آن میشدند که فکر
میکردند که اگر از این راه حل استفاده کنند مشکلی بنام مدیریت نخواهند
داشت و همه کارها به طورخودکار انجام خواهد شد. مرحله دوم تردید در این راه
بود. به دلیل شکستهای بوجود آمده در تعجیل برخی از شرکتها و جذب این راه
حل، فضایی بوجود آمد که بدبینی شدید را در استفاده کنندگان دامن زد. البته
بعضی از شرکتهای فناوری اطلاعات که قادر به تولید این راه حلها نبودند
به این بدبینی دامن زدند. دوره سوم که یکی دو سالی است شروع شده بازگشت به
ERP است. اکنون بسیاری از مدیران شرکتها که خواهان ERP هستند میدانند که
اجرا و پیادهسازی این گونه راه حلها نیاز به آمادگی سازمانی و مدیریت
تغییر برای اجرا ERP دارند. بنابراین شرکتهای بیشتری در این سالها خواهان
استفاده از این راه حل شدهاند. اکنون تصور اینکه ERP میتواند بخشی از
مشکلات مدیریتی را حل کند کم کم به یک باور تبدیل میشود. پر واضح است که
زدودن بدبینیهای ایجاد شده به راحتی میسر نیست. برای آنکه بتوان شرکتهای
ایرانی را به سمت ERP هدایت کرد کارهای زیادی باید انجام شود که متاسفانه
بار اصلی آن به دوش شرکتهای ایرانی ارایه کننده این نوع راهکارها است.
متاسفانه شرکتهای فعال در زمینه پیادهسازی ERP های خارجی بیش از آنکه به
فکر توسعه این نوع دانش باشند و استفاده کنندگان را به لحاظ نظری آماده
پیادهسازی این راهکارها سازند و آنها را به انتخاب این شیوه تشویق کنند
به فکر فروش مقطعی هستند. حداقل من فعالیت گستردهای از این شرکتها
ندیدهام. بدیهی است که این مهم با همکاری همه فعالین این حوزه میسر است به
طور مثال برگزاری سمینارهای مختلف در خصوص اطلاع رسانی تجربیات موفق انجام
شده در شرکتهای ایرانی تا حدی میتواند ترس و بدبینی مشتریان بالقوه را
کاهش دهد و به آنان اطمینان دهد که مخارج سنگین مربوطه، نتیجه خواهد داد.
سوال: روند آیندهی صنعت رایانهای حسابداری و مدیریتی را چگونه میبینید؟
با
توجه به نیاز جامعه در شفاف سازی اطلاعات مالی، از ابتدای دهه 60 فرآیند
آموزش و تربیت حسابدار شتاب زیادی گرفت تا جایی که همیشه بخش مهمی از
دورههای آموزشی دانشگاهها و حتی آموزشگاهها به این حوزه اختصاص یافت.
اگر هنوز به روزنامه ها مراجعه کنید به راحتی میزان قابل توجه استخدام
حسابدار را در میان آگهیهای استخدام مشاهده میکنید. از طرفی بسیاری از
ERP ها و حتی سیستمهای یکپارچه قادرند که بخش مهمی از امور جاری حسابداری
را خودکارسازی کرده و تسهیل نمایند. علاوه بر آن میتوانند فرآیند تولید
سند حسابداری تا مرحله اخذ گزارشات مالی اساسی و نسبتها و صورتهای مالی را
به طور خودکار و بدون دخالت حسابدار انجام دهند. بنابراین میتوان انتطار
داشت که علیرغم توسعه حرفه حسابداری و ایجاد اشتغال در این رشته، این حرفه
با چالش جدیدی طی سالهای آتی مواجه خواهد بود. بدین معنی که آن چه که نیاز
نرمافزارهای فوق است داشتن حسابداران ساده نیست بلکه به حسابداران با
تجربه که بتوانند فرآیندهای کسب و کار را از نظر مالی تحلیل مدیریتی کنند
نیاز است. از نظر نیروی انسانی میتوان انتظار داشت که به تدریج با کاهش
نیاز مواجه خواهیم شد. رقابت نیروی انسانی در این حرفه شدیدتر خواهد شد و
از طرفی حسابدارانی که قدرت تحلیل اطلاعات را دارند و با مفاهیم مدیریتی
مانند برنامهریزی استراتژیک آشنایی بیشتری دارند در بورس کار قرار خواهند
گرفت. به طور خلاصه توسعه نرمافزارهای یکپارچه و ERP تهدیدی است برای
حسابداران کم تجربه و فرصتی است برای حسابدارانی که دارای شم مدیریتی
هستند. انتظار آنست که حسابداری مدیریت ارج و قرب بیشتری پیدا کند.
سوال: فناوریهای جدید حسابداری و مدیریت چیستند؟
اگر
بگوییم که ERP آخرین دستاورد بشر در فن آوری اطلاعات در سازمانها است سخن
درستی است و هنوز این نوع راهکارها تازگی خود را دارند و میتوان گفت که
حداقل تا ده سال آینده هنوز بهترین راه حلها برای سازمانها محسوب خواهند
شد. هر پیشرفتی که امروزه در توسعهی این دانش و فناوریهای آن انجام
میشود نیز بخشی از آن محسوب میشود. امروزه تمایل اکثر ERP ها آن است که
در حوزههای مدیریتی وارد شوند و این راهکارها را به سمت هوشمند سازی هدایت
کنند. هم از این روست که ابزارهای هوشمندی کسب و کار که معمولا تحت
عنوانBusiness Intelligence (BI) نامیده میشوند طرفداران زیادی پیدا کرده
است. این نوع نرمافزارها که برای سطوح مدیران میانی و ارشد کاربرد بیشتری
دارد دادههای سازمانها را به صورتهای مختلف جمع بندی کرده و به صورت
نمودارهای قابل فهم درآورده و در اختیار مدیران قرار میدهد. علاوه بر آن
داشبوردهای مدیریتی که مونیتور کننده فعالیتهای سازمانی هستند از نوسانات
مداوم فعالیتهای سازمان خبر میدهند و در هشیارسازی مدیران نقش مهمی ایفا
میکنند. در سالهای اخیر ارزشیابی عملکردها، فرآیندها، ارزیابی زنجیره
ارزش سازمان و همچنین طرح ریزی برنامههای استراتژیک سازمانها از
حوزههایی است که ERP ها در آن فعال شدهاند. این بخشها بیشتر در سطوح
مدیران ارشد و مدیران استراتژیک سازمان کاربرد دارد.
در
اینجا لازم است که به بخشی از فناوریهای جدید که در شرکت ما به آن
پرداخته شده و به عنوان فناوری جدید محسوب میشود اشاره شود. یک از این
فناوریهاWorkFlow (IWF) Intelligence یا هوشمندسازی گردش کار است. این
مکانیزم اجازه میدهد که گردش اطلاعات و ارجاع کار در حالتهای پیچیده و
افزودن شروط غیر عادی نیز به کار خود ادامه دهد و در واقع نیاز نیست که
کاربر تشخیص دهد نفر بعدی برای دریافت فرم یا نامه چه کسی خواهد بود. یکی
دیگر از فناوریهای جدید که در آن تبحر ویژهای پیدا کردهایم مدیریت مدارک
و مستندات از جمله صدور اتوماتیک اسناد حسابداری در لحظه رخداد است که
بسیار هوشمند و به صورت پارامتریک طراحی شده و کاربران اصلی سیستم قاردند
که به میل خود آن را تغییر دهند. البته فناوریهای جدید دیگری را در دست
تهیه داریم که پس از آماده شدن به صورت عمومی مطرح خواهد شد.
سوال: رابطه ERP با بلوغ سازمانی چیست؟
ابتدا
اگر بلوغ سازمانی را معنا کنیم شاید بهتر باشد. بلوغ سازمانی یعنی رسیدن
به مقطعی از رشد سازمان که پذیرای یک راهکار جدید باشد. عوامل این بلوغ
شامل موارد زیر است:
- آمادگی مدیران برای پذیرش ریسک و مخاطرات تغییر در سازمان و توانایی آنان برای تغییر و مدیریت کردن بر آن
- نیاز به مونیتورینگ فعالیتها
- نیاز به خودکارسازی فرآیندها
- پذیرش کارکنان برای کار در شرایط جدید و عدم مقاومت یا مقاومت ناچیز در برابر تغییر
- نیاز مدیران به اخذ اطلاعات تولید شده در سازمان و خارج از آن و تحلیل این اطلاعات به صورت فرآیندهای پشت سرهم
- وجود بازار پر رقابت داخلی و یا خارجی و نیاز به پیشی گرفتن از رقبا
قطعا
ERP پس از بلوغ سازمانی میتواند اثر بخش باشد. سازمانهایی که به این
بلوغ نرسیدهاند و آمادگی پذیرش آن را ندارند نه تنها برایشان مفید نیست
بلکه سبب از دست رفتن هزینههای هنگفت برایشان خواهد بود همانند زاغی که
میخواست راه رفتن کبک را بیاموزد راه رفتن خود را نیز فراموش کرد.
متاسفانه در سالهای گذشته بدون توجه به آمادگی سازمانی، نسبت به خرید ERP
اقدام شده است در صورتی که بعضی از آن سازمانها به بلوغ نرسیده بودند.
برخی دیگر نسبت به مفهوم ERP ساده انگاری کردند و پیادهسازی آن را همانند
نصب و استفاده از یک نرمافزار ساده و جزیرهای قلمداد کرده و انتظار
داشتند که به سرعت مورد استفاده قرار گیرد بدون آنکه زیرساختهای خود را
مهیا نمایند. میدانید که هزینههای هنگفتی هم برای این کار پرداخت
کردهاند که به بدبینی و حساسیت منفی بازار منجر شده است.
سوال: ERP وBPR کدام یک تقدم دارند؟
از
نظر تئوری مهندسی مجدد فرآیندها مقدم بر ERP است اما درسهایی که در
سالهای گذشته و در عمل آموخته شده اینست که جدا سازی این مفاهیم از یکدیگر
درست نیست و نمیتوان آنها را از هم جدا کرد و یکی را بر دیگری تقدم داد.
کاری که قبلا به طور عرف و تئوریک انجام میشده است. بعضی از سازمانها
برای آنکه وارد فضای ERP شوند یک دوره طولانی به بازشناسی فرآیندها و
مهندسی مجدد آن روزگار میگذرانند و پس از طی این دوره به سمت ERP های مورد
نظر میرفتند اما موضوعی که اتفاق افتاد این بود که هر ERP بر اساس تعاریف
خود توسعه یافته بود و با فرآیندهای سازمانها حتی آنها که باز مهندسی شده
بودند کاری نداشت. عملا پیادهسازی فرآیندهای نرمافزار ارتباط زیادی با
کار قبل از آن که مهندسی مجدد فرآیندها بود نداشت و سبب می شد که هزینههای
انجام شده قابل استفاده نباشد. پیادهسازی ERP به همراه خود بهینه سازی
فرآیندها را به ارمغان میآورد بنابراین اگر در یک سازمان پیادهسازی ERP و
بهینهسازی فرآیندها به طور همزمان و با هم اتفاق بیفتند بهترین حالت
خواهد بود. به صورتی که اگر در یک مقطع زمانی همراه با تعریف فرآیندها در
نرمافزار، بهینهسازی آنها نیز انجام شود نتایج مناسبتری در برخواهد داشت
اگر چه در این روش عموما مهندسی مجدد فرآیندها به شکل یکپارچه و به صورت
انفجار بزرگBig Bang انجام نمیشود چرا که مهندسی مجدد میتواند ریسکها و
مخاطرات مختص خود را داشته باشد. شاید بتوانBPR را به یک انقلاب در یک
کشور تشبیه کرد که میتواند هزینهها و مشکلات زیادی را ببار آورد و به
دلیل گرفتاریهای داخلی مرتبط با آن حتی میتواند سازمان را از گردونه
رقابت خارج کند.
سوال: ERP را به چه شرکتها و یا بنگاههای اقتصادی باید توصیه نمود؟
همانطور
که قبلا طرح شد اولین نکته آن است که سازمانها بایستی به بلوغ برسند و
خود را آماده پذیرش این راه حل نمایند چرا که محتمل ترین نتیجه ی عدم
آمادگی، شکست و هدر دادن منابع سازمان خواهد بود. اصولا تاکنون ERP را
راهکاری مناسب برای شرکتها و سازمانهای بزرگ دانستهاند اما امروزه ERP
ها هم بدلیل زیاد شدن رقابت به سمت شرکتهای متوسط تمایل پیدا کردهاند. در
هر صورت شرکتهایی که میتوانند به سمت ERP بروند که مهمترین مسئله
سازمانی را حل کرده باشند و آن چیزی نیست جز آمادگی فکری مدیران و کارکنان
سازمان برای جذب ERP. پارامتر دیگری که در این موضوع خودنمایی میکند دانش
مدیران در استفاده از این نوع راه حل ها است. بسیاری از شرکتهایی که
امروزه در ایران از این راهکارها استفاده میکنند آن را فقط تا سطح فعال
سازی تراکنشها راه اندازی کردهاند. این یعنی استفاده از بخش کوچکی از
توانایی های ERP. اگر قرار است که ERP فقط تا این سطح بکار برده شود،
نرمافزارهای ایرانی بسیار بهتر میتوانند در محیط بومی کار کنند. جذابیت
ERP در سطوح مدیریتی بیشتر نمایان میشود جایی که فعالیتهای مختلف که
همانند دانههای یک تسبیح هستند و ERP همانند یک نخ این دانهها را به هم
پیوند میدهد و امکان کنترل را تصحیح فرآیندها را فراهم میسازد.
منبع: به نقل از مجله حسابدار
دسته بندی :
برچسبها:
مصاحبه با مدیر عامل شرکت شماران سیستم جناب آقای فر,
شماران سیستم,
نرم افزار حسابداری,
نرم افزار برنامه ریزی منابع سازمانی
